ÇEPNİ
12 Mart 2013
13:23
1654 Kez Okundu

İLÇEMİZDE YÖRÜK ÇEPNİ AŞİRETİ VUKUATI–1851

 

Başbakanlık Osmanlı Arşivleri Genel Müdürlüğü arşivler dairesinde bulunan belgeler içinde Sandıklı ile ilgili olanları transkripsiyon yapıp, sizlere takdim etmekte ve ilçe tarihimize belgelerle ışık tutmaya devam ediyorum. Çünkü Sandıklı ile ilgili belgelerimiz gün yüzüne çıktıkça yöre tarihi hakkında bilgiler edinmekteyiz. Maalesef ilgililer bu konularda çok duyarsız kalmakta, belgesel tarihimiz gün yüzüne çıkmamaktadır. Bugüne kadara yapılan belgesiz araştırmalar folklorik hikâye olarak hafızalarda yer tutmakta, bilimsel ve akademik değeri olmadığından itibar görmemektedir.

Bundan 162 yıl önce Sandıklı ve çevresinde yaşanan ve tarihe geçen bir olayı takdim edip, aynen okunuşunu vereceğim. BOA. İ.MVL.00220–7424 numaralı 1. ve 2. sayfalarını aynen veriyorum. Bu belgeleri büromda bana takdim eden Dr. M. Bayar Hocama da teşekkür etmeyi bir borç bilirim. Bazı kelimelerin yazımından kaynaklanan nedenlerle okuyamadım. Bu nedenle **** ile geçtim. Fakat metnin genelinden olayın şekli anlaşılmaktadır. Bazı dostlarımız kelimelerin bugünkü anlamlarını istemekteler. Sonuna küçük bir sözlük oluşturulmuştur.

Çepni adı ve tarihi hakkında kısa bir tanıtımı şöyle verebiliriz: Afyonkarahisar ve çevresinde Türkmenlerin yerleşmesinin Sultan Mesut devrinde olduğu kanaati vardır. An’aneye göre Oğuz Han’ın Gün Han, Ay Han, Yıldız Han, Gök Han, Dağ Han, Deniz Han adlı altı çocuğu vardı. Bu altı oğuldan ilk üçü Bozoklar, son üç Üçoklar olmak üzere ikiye ayrılıyordu. Her oğuldan dört çocuk doğmuş, altı kardeşten yirmi dört çocuk türemişti. Üçoklardan Gök Han’ın ikinci oğlu Peçene, üçüncü oğlu Çavuldur, dördüncü oğlu Çepni’dir.

Çepni adı; Kaşgarlı listesinde 21. sıra, Yazıcıoğlu listesinde 16 sıradır. Anlamı “Nerede bir düşman görse savaşır’’. 16. yy  Anadolu’da 43 adet Çepni adı görülür. Bugüne 36 Çepni Köyü ulaşabilmiştir. 16. yy da Sandıklı’da iki vergi nüfuslu Çepni Köyü vardır. El yazma divanda Şeyh Çepni’nin Hacı Bektaş Veli’nin en muteber bağlısı, keramet sahibi bir zat olduğu yazılıdır.

Prof Dr. Yusuf HACALOĞLU’nun 6 ciltlik Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar (1453–1650) isimli kitabında şu bilgiler vardır:

CEMAATLERİN BAĞLI BULUNDUKLARI OĞUZ BOYLARI

                                    BOY               CEMAAT SAYISI   HANE                        MÜCERRED

Çepni                          512                             22.128             5.885

Elimizdeki 2.Haziran.1840 yılına ait ilk muhtarlar ve yıllık maaşları listesinde; Sandıklı’ya bağlı Çepni Köyü’nün ilk muhtarı Malak oğlu Mustafa olup yıllığı 500 guruş, ikinci muhtarı Çankal oğlu Ahmed olup yıllığı 400 guruştur.

Bu kısa tarihi bilgilerden sonra elimizdeki belgenin açıklamasını yapmak yerinde olacaktır. Söz konusu belgede adı geçen Çepni Yörük Aşireti’nin şimdiki Çepni Köyü ile ne kadar ilgisi olup olmadığı söylemek zordur. Ancak isim benzerliği ya da akraba bağı olabileceği düşünülebilir. Çünkü Anadolu’da 512 Çepni cemaati 22128 hane olup 5885 kişi olduğu kaydı vardır. Bizim konumuz 1851 yılında Sandıklı’da yaşanan bir olayın belgesini takdim etmektir.

Sandıklı çevresinde 250’den fazla çadırı olan Çebni Yörük Grubu yazları Kumalar ve Ahur Dağlarında yaylamakta, mevsime göre Aydın İli yöresine göçmekte olup, hayatları bu yol güzergâhında geçmektedir. Bu göçleri sırasında yol kenarında bulunan tarla ve bahçelere zarar vermektedir. Fakat 1851 yılında çok büyük bir zarar vermişler, durum Mutasarrıflığa ve Bursa Vilayetimize yansımıştır. Bu yıl göç esnasında araziye, ekinlere, Örenkaya, Yayman, Kızılca, Gürsu, Baştepe Köylerinde bulunan tüm araziye zarar vermişlerdir, Gürsu Köyü halkını dövmüşler, evlerine girerek eşyalarını talan etmişlerdir.

Durum üst makamlara bildirilmiş. Gelen devlet görevlilerine aşiret rest çekmiş, onlara ateş edilmiş, bu arada bir çoban da yaralanıp ölmüştür. Köylerde bulunan halk ekinlerinin karşılığı mahkemede ve ceza-tazminat istemişlerdir. Görevlileri tehdit eden kafile başkanı, Sandıklı’yı basmakla, insanlara zarar vermekle tehdit etmiştir. Giden görevliler onlara, konunun mahkemede çözümleneceğini bildirmişlerdir. Olay üst makama bir rapor olarak sunulmuştur. Konu ile ilgili elimizde 4 sayfa belge vardır. Burada 2 belgeyi takdim ediyorum. Diğer belgeler basılacak kitabımızdadır. Belge altında o tarihte ilçemizde bulunan resmi yönetiminin imza-mühürleri vardır.

cepni

 

BOA ‘de İ.MVL.00220 Numaralı belge

 

Yörükan taifesinden olup iki yüz elli haymeden (1) mütecaviz (2) olan Çebni Aşireti demekle meşhur nam aşiret sârik ve eşkıya makulelerinden (3) olarak iki seneden-beru kazamıza müstevli olup, kuralarımız (4) ahalilerinin mallarını sirkat ve mezrua-i mahsulünü itlâf ettirip, haklarında gerek ziyan ve gerek sirkat vukuunda davaya gelmiş olanların hakları ihkak-ı hak olunmak için zaptiye tayin olduk ta, âdem-i itaatle ber-vechi meclis-i şer’iye gelmeyip isyan *** muhalefet sureti gösterip, kazamız kuralarından Kızılca Karyesi ahalilerinin külli afyonu ve mahsulâtını itlaf (5) ettirip, karye-i mezbure ahalileri meclise ifadelerinde; itlaf olan mahsulâtın keşfine Dilsiz oğlu Ahmet ve Hacanlı Mahmut oğlu Osman nam zaptiyeler irsal olunup, merkuman iz’at (6) ederler iken Tavil (7) Karyesine uğrayıp, karye-i mezbur derununda mahsulâtları arasında iki yüzden mütecaviz develeri olup, zaptiyeler develeri râi (8) eden çobanlarına “bu fukaranın malı, mahsulün arasında bu kadar deve reva mıdır? Şu develerinizi yukarı sürün”  dediklerinde çobanlar “sizin vazifeniz değil” deyip zaptiyelere serkeşlik edip, zaptiyeler de “develeri mahsul arasından çıkaralım” der. Gelenlere çobanın birisi Hacanlı Oğlu Merkum Osman’a bistu (9) endaht (10) edip kurşunu koynuna isabet edip, üzerinde bulunan bıçağına rast gelip kınını— deyip demirine dayanıp kaldık ta merkum Osman dahi ol çobana tüfenk endaht edip sol ayağının bugağılığının üzerine isabet edip üç kere ****rında merkum çoban vefat etmiş. Ve aşiret-i merkum ahalileri yetmiş seksen nefer kimesneler meslah (11) olarak Tavil karyesine gelip, karye-i mezbure ahalilerinin ekserisini gerek Zükur (12, gerek inası (13 darb-ı şedit (14)  ile darp ve ekserileri mecruh ve evlerine girip emval ve eşyalarını yağma edip, yine dağa iz’at edip, dağda gerisi dahi toplanıp penç-şenbe (15) akşamı Macıl (16) karyesine gelip, karye-i mezbur ahalilerine isti’la edip, “ şimdi bu saat Sandıklı’ya gidin, şu bizim hapis olan Hacanlı oğlu Osman’ı elbette versinler, yoksa Sandıklı Konağı’nı basıp hem hapsimizi alırız ve hem de bu kadar âdem telef ederiz”  deyip haber göndermişler. “Meclisten hapis verilmez, gelsinler. Gerek Sandıklı meclisinde ve gerek liva meclisinde şer’ile murafaa (17) olunsunlar. Allah şer’i şerife zeval vermesin” , deyip cevap vermiş isek de, ber-veçhile semi’ ve itibar (18) etmeyip, öte taraftan beri tarafında olan haymeleri dahi toplanıp köyleri basıp ve Sandıklı’yı basma sevdasında oldukları, Tavil Karyesi ahalilerinde kemal-i ahafelerinden bütün bütün karyelerini boşaltıp her birilerini perişan, hal’i yer mahal-i nakli, mal-ı mahsulâtları külliyen itlaf ettirmişler olduklarına ba-mazbata-i ifademize ihtar kılındığı ****anem-i âlilere buyrulduk ta, baki emr Hazreti min-el-emri-kürdür 7.Şevval.67 (5.Ağustos.1851-Salı)

 

Ed-Dai En-Naib         Ed-Dai Müftü                        Müdür-ü Kaza                        Aza

Ahmet bin Hüseyin    Vakf-ı Umuru İbrahim           Seyyid Osman                        Abdullah bin Yunus

 

Aza                                                    Aza                                         Aza

Es-Seyyid Ahmet bin Süleyman        El-Hac Abdullah bin Ahmet  Es-Seyyid El-Hac Mustafa

Bin Hüseyin

 

Aza

Mehmet Şerif

 

Diğer belgenin üst kısmında şu ifadeler yer alır:

Aydın canibinden mürur eden Çebni Aşiretine bağlı Ali Bey yönetiminde bulunan 250’den fazla çadırı ile Sandıklı Kazası Kuralarından Yayman, Kızılca, Murtaz (Baştepe), Macıl ve Tavil Karyeleri arazisi üzerinde nüzul edip, hayvan mevcutlarını seyb-ederek itlaf ve zarar eyledikleri ba-defter mezruaları ve Tavil Karyesinde yağma ve sirkat eyledikleri eşyanın defter-i sıhhat eseri dir ki; ber-veche zikr u beyan edilmiştir:

YAYMAN KÖYÜ

Mercimek        : 21 Dönüm     Bedeli: 40       Guruş

Darı                 :  4       “          “          45        “

Afyon             : 21      “          “          1800    “

Burçak           : 20      “          “          460      “

Nohut             : 15      “          “          450      “

Şair (arpa)       : 21      “          “          768      “

Hınta (buğday): 114   “          “          5424    “

TOPLAM:                9486    “

KIZILCA KÖYÜ

Afyon             : 25      “          “          220      “

Burçak          : 2        “          “          36        “

Şair                 :10       “          “          240      “

Hınta               : 20      “          “          960      “

TOPLAM                  3486    “

MIRTAZ KÖYÜ (BAŞTEPE)

Mercimek        : 2        “          “          40        “

Darı                 : 6        “          “          90        “

Afyon             : 6        “          “          540      “

Nohut             : 24      “          “          1020    “

Burçak           : 9        “          “          162      “

Şair                 : 8        “          “          192      “

Hınta               : 64      “          “          3076    “

TOPLAM                  5116    “

MACIL KÖYÜ (ÖRENKAYA)

Afyon             : 99      “          “          891      “

Burçak            : 8        “          “          144      “

Şair                 : 32      “          “          768      “

Hınta               : 182    “          “          8746    “

TOPLAM:                18558 “

TAVİL KÖYÜ(GÜRSU)

Afyon             : 34      “          “          2160    “

Mercimek        : 5        “          “          120      “

Burçak             : 11      “          “          198      “

Nohut             : 12      “          “          460      “

Şair                 : 12      “          “          288      “

Hınta               : 64      “          “          1680    “

Yağma ettikleri ba-defter eşya bahası: 9817 “

TOPLAM                  14604  “

GENEL YEKÛN     : 51249. Yalınız elli bir bin iki yüz kırk dokuz guruştur.

 

Hasar tespit komisyonunun imza ve mühürleri vardır.

cepni2

 

BOA ‘de İ.MVL.00220 Numaralı belge

SÖZLÜK:

1.Çadır, 2.Saldırgan, 3. Takım-grup, 4.Köyler, 5. Ziyan vermek, 6. İlan etmek, rest çekmek, 7.Davul-Gürsu Köyü, 8. Gözetleyen, komuta eden, 9.Küçük tabanca, 10.Ateş etmek, 11. Gözetleme yeri, 12.Erkek, 13. Kadın, 14.Çok şiddetli kavga-dövüş, 15.Perşembe günü, 16.Örenkaya Kasabası, 17.Mahkeme olmak, yüzleşmek, 18.Dinlemeden itiraz etmek

Bu belge ve anlatımlar 420 sayfalık “Belgeleri ile Sandıklı Tarihi ve Coğrafyası” isimli kitabımın içinden alınmıştır. Sandıklı’ya ait Devlet Arşivlerinde bulunan belgeleri günümüze kazandırmaya çalışacağız. Daha geniş belge ve bilgileri kapakları dahil basıma hazır olup, sponsor bulamadığım 8 adet kitabımda bulabilirsiniz.

 

                                                                                                                       12.03.2013

                                                                                                          Hüseyin HÜSREVOĞLU

                                                                                                          Emekli Öğrt. Araştırma

Hüseyin HÜSREVOĞLU hakkında:
"ÇEPNİ" yazısına 4 yorum yapılmış
  1.  
    hüseyin yalın

    hocam teşekürler aydınlatmaya devam saygılarımla

    •  
      hüseyin yalın

      hocam teşekürler

  2.  
    veysel yalın

    hocam cok tesekkur ederım verdıgınız bılgılerden dolayı.Size bır sorum olacak.arşivinizde varsa malakoglu hakkında bılgı verebılırmısınız yada ben nasıl ulasabılırım bu bılgılere.Bu lakabın dedemın dedelerıne aiy oldugunu ogrendım,benım ıcın cok onemlı.

  3.  
    nazmi karakurt

    hocam selamlar ben ekinhisardan rahmetli mehmet atasoy hocanın enişdesiyim .Bende tüm çalışmalarına teşekkürler .İstegimde var lütfen ekinhisar hakında birşeyler bul mesela Adı nereden geldi Köyün kuruluşu
    ne bileyim ne bulursan teşekkür eder saygılarımı sunarım not yurt dışındayım görüşemiyoruz
    NAZMİ KARAKURT

Cevap Yazın


üç + = 4

Blue And Black WP Theme