SANDIKLI’DA SELÇUKLU DÖNEMİ ESERLERİ
30 Aralık 2012
12:16
1955 Kez Okundu

SANDIKLI’DA SELÇUKLU DÖNEMİ ESERLERİ:Selçuklular döneminde gayet önem verilen Sandıklı’ya Selçuklular önemli eserler bırakmışlardır. Maalesef  bu eserlerin bir kaç tanesi günümüze kadar ulaşabilmiş bir çok eserde yok olup gitmiştir.

2Bu tür eserler zamanın salnamelerinde ve devlet defterlerinde isim olarak  mevcuttur. Selçuklu  İmparatorluğu döneminde yapılmış ve günümüze  kadar  ayakta  kalan  bazı  Selçuklu  Mimarisi   eserler şunlardır;

Emirhisar Mescidi: Sahiboğlu  Devleti zamanında  yapılmış  olan  Emirhisar

Köyü’ndeki mescidin kapısı üzerinde 6 satırlık  kitabede şunlar yazmaktadır.

1-Bismillahir-rahmanir-rahim

2-Ve innel-mesacide lillahi fela tad’u maallahü aheda

3-Ammere hazihil-mescid

4-El-mübarek biresmül-imamül ecel

5-Süleyman bi Karkın gafferallah lehüma ve licemiül-müslimin

6-Fi  şehrül- muazzamül- mübarek  min Ramazan li-sene seb’a ve selasine ve seb’a mie.

Kitabede yazılanlardan  anlaşılacağı üzere Emirhisar köy mescidinin ileri  gelen  imamlardan  olan  Karkınoğlu Süleyman tarafından 737 Ramazan (1337 Nisan) ayında yapıldığı belirtilmektedir.  Emirhisar Mescidi’nin mimari bir değeri yoktur.8.60×9.50 ölçüsünde kargir  dört  duvar  ve  dört  ağaç  dikilmiş, üzeri toprak damlıdır. (Adı geçen mescit günümüzde yoktur.)

Umurbey Hamamı:Bir başka Selçuklu dönemi eseri ise Umur Bey tarafından  Sandıklı’ya (şimdiki Barbaros İlkokulu  lonca yoğurt pazarının olduğu yer) bir hamam yapılmış daha sonraları ise hamam yıkılarak Barbaros İlkokulu yapılmış olmalıdır.Bununla ilgili en önemli belge,Kütahya’da 2.Yakup beyin yaptırdığı Gök Şadırvan Medresesi duvarına konmuş olan taş vakfiyenin 12.ve 13.satırlarında şunlar yazmaktadır;  “Sandıklı’da büyük hamam ve bahçe ki bunlar  dedem  Umur  Beyin mülküdür,varislerine helal ettirip vakfettim.”  (1999  yılından  sonra  şimdiki  yoğurt  pazarının olduğu  yere  ise  belediye  tarafından bir hamam yapılarak Germiyanoğlu Umur Bey hamamı adı verilmiştir.)

3Sandıklı Hisarı:  İlhan hükümdarı Ebu Said Bahadır Han, Anadolu  genel  valiliğine  Emir  Çoban’ın  oğlu  Demirtaş  Bey’i  göndermiş,Demirtaş  kendisine itaat etmeyen beyleri cezalandırmak için kuvvetlerini toplamıştır. Karahisar’ı  Devle’de  hüküm süren Sahiboğlu

Ahmet  Bey  sıra kendisine gelmekte olduğunu görerek Hüsamüddin Çelebi Yakup Bey’den yardım istedi. Yakup  Bey  Ahmet Bey’in isteğini yerinde bularak büyük kuvvetlerle yardım ettiği  gibi  kızını da vererek kendisine damat edindi ve Sandıklı’yı  da  ceyiz olarak verdi.Yakup Bey’in tehlikenin kendi topraklarına yaklaştığını görerek sınır kalelerini onarttığı anlaşılıyor.

Sandıklı Kalesi’nin yapımı da bu zamana  rastlamaktadır. Sandıklı Hisarı, tarih öncesi bir höyük üzerine üç kat sur ile çevrilmiş küçük bir kale idi. Dış kale kapısı üzerine konulan  iki mermer parçasına, yazılan  kitabesi  çok  önemli  bir  tarih  belgesidir. Günümüzde bu kitabe hisar  civarında  bulunan  Çavuş Çeşmesi’nin yan dikmeleri olarak kullanılmıştır.

Arapça kitabe şöyledir;

1-Ammere hazel-kal’atül-mübareke harreseha-llahu tealabi emrül emirül – ecelüs  Sultanül  Germiyaniye  Çeleb-i  azam  azzemallah kaderehu hüve Eşrefü

2-El,Emirül- muazzam  vel- Mevlel- azam  Hüsamüddünya  veddin Yakub bin Umur etalallahü bekahü fi yevmül-ahad min Cemaziyel evvel sene hamse ve ışrıne ve seb’a mie mimaruha Çoban.

Günümüz Türkçesi ile; Allah koruyası bu kutlu kale Germiyan Sultanı Büyük Çelebi yüce emirin  emri  ile  yapıldı. O, büyük emirlerin ve uluların en şereflisi, Husam(Ed dünya ve)eddin,Umuroğlu Yakub’dur. Allah onun ömrünü uzun etsin. Yedi  yüz  yirmi  beş  yılının  cemaziyelevvel  ayının birinci gününde onun mimarı Çoban’dır.”

Buna göre Sandıklı Kalesi H.725 cemaziyel-evvel ayının birinci (Miladi,15 Nisan 1325 Pazartesi) günü kalenin onarımı bitmiştir.Bu tarih, Konya’daki  İlhan Genel Valisi Demirtaş’ın Afyon Kalesi’ni kuşatmasından bir  yıl  öncedir. Kale  kitabesinde  dikkat çeken bir kaç satır ise,bu kitabede Yakup beyin ünvanı Hüsamüddin babasının adı Umur olduğu  kaydedilmekte  kendisine  Germiyan Sultanı, uluların  en  ünlü  denilmektedir. Bir  başka  sıfatta  “Büyük Çelebi” sözüdür. Bilindiği gibi Çelebi  sıfatı  Mevlana  Celaleddin  Rumi’nin evlatlarına verilen bir sıfattır. Sonuç  olarak  bu ifadelerden; Yakub bey çağında Germiyan Devleti’nin çok güçlü  ve  sözü  dinlenir bir devlet  olduğu  sonucuna  varıyoruz. Kitabede  adı  geçen  Büyük Çelebi  Hüsameddin Yakub  bin  Umur’un  türbesi ise günümüzde Şuhut  ilçesi  Seydi  Sultan (Ulupınar) dadır. Ölüm  tarihi ise Miladi 1344 yılıdır.

Küçük Hamam:İlçemiz çay kenarında (günümüzde üstü kapatıldı) ve yeni belediye binasının arka tarafındaki  küçük hamamın kapısı üzerinde  bir  kitabe  vardır.  Kitabe tahrif edildiği için yalnızca tarih kısmı  okunmaktadır. Hicri 725  (Miladi:1325) Bu  kitabe  hamamın

Germiyanoğulları çağı birinci döneminde yapıldığını  göstermektedir.

6Ulu Cami: İlçemiz  çarşı  içersinde  bulunan  şimdiki  Ulu  cami bu devirde mescid olarak yapılmıştır.Daha sonra genişletilerek minare ve minber  ilave  edilerek  camiye  çevrilmiştir. Onarım sırasında iç kapının  yan  tarafına konulmuş olan eski kitabesi önemli bir belge

niteliği taşımaktadır. Dokuz satırdan oluşan kitabe şöyledir;

1-Bismillahir-rahmanir-rahim.

2-Ve innel-mesacide lillahi fela ted’u maallahu ahade.

3-Ammere hazel-mescidil mübarek bi-resm.

4-El- Emirül – kebir ül  Hatirülmünir ebül-hayrat.

5-Bahaüddevlete veddin Ömer bin Alaeddin.

6-Alallahu şanehu ve sanehu amma şanehu.

7-Fi yevmül-sebt sadis min.

8-Zil-hicce sene semanine ve seb’a mie.

9-Mimarühu Aydemir bin Abdullah el-naib.

Bu kitabeye göre,Ulu Cami’niniç  kısmı  ünlü  beylerden  Bahaddin Ömer bin  Alaeddin  tarafından Naib’in  kölesi Mimar Aydemir’e yaptırılarak Hicri 780 senesi Zilhicce ayının altıncı (Miladi:26 Mart 1379)Cumartesi günü ibadete açıldığı anlaşılmaktadır.

4Kitabede adı  geçen  Ulu beylerden Bahaeddin Ömer bin Alaeddin ve mimar (Sandıklı Kadısının kölesi) Aydemir  Bey  hakkında  bilgi yoktur, fakat  Paris  nüshası anonim Selçukname’de  765 tarihinde  Alaeddin  bin  Süleyman Şah bin Melik Rükneddin bin Gıyaseddin bin Alaeddin Keykubad adlı bir Selçuk şehzadesinin öldüğü kaydediliyor. Selçuk ailesinden şehzadelerin  İlhanlı  genel vali Demirtaş olayında Konya’dan kaçarak komşu  beylere   sığındıkları belirtilmektedir.  Alaeddin Beyin bu şehzade olması olağandır. Germiyanlılara hizmet eden beylerden olmalıdır.  Oğlu    Bahaeddin Ömer de Sandıklı’da Subaşı (büyük emir)  iken  Ulu cami mescid kısmını yaptırmış olabilir. Bunlardan başka

 

ilçemiz  Alamescit   köyünde de bir Germiyanoğlu Camisi bulunmaktadır.Yavaşlar Kasabası’nda 1368 yılında yapılmış bir cami bulunmaktadır. Yeni cami arkasındaki  avluda  han (Bugün yoktur) bu dönemin eserleridir.  İlçemize bağlı Karasandıklı Köyünde üç bölümden müteşekkil yine bu döneme ait hamam kalıntıları günümüze kadar gelebilmiştir. Buna  benzer  eserlerin bir çoğunun günümüzde  maalesef  yıkıntısı  bile kalmamıştır.Buna rağmen günümüzde hala ayakta olan hayrat ve çeşmeler bulunmakta olup detaylı bir inceleme gerektirmektedir.

karasandıklı (11)

Ali Osman Karakuş hakkında:
Ali Osman KARAKUŞ 1977 yılı kışında Sandıklı'da doğdu. İlkokulu Bekteş Köyünde, Liseyi ise Sandıklı Lisesinde okudu. Yayın hayatına şiirle ilkokul sıralarında başladı. Şiirlerinde Ozan Çulsuz mahlasını kullanmaktadır. Türk Yurdu, Türk Yurtları, Türk Edebiyatı, Yesevi, Sevgi Yolu, Gülpınar,Ozanca,Beldemiz Afyon,Dört Mevsim Sandıklı, Pankobirlik gibi dergilerde şiir ve araştırma yazıları yayınlandı. Bunun yanı sıra uzun yıllar çeşitli yerel radyolarda sunuculuk ve kültürel proğram yapımcılığı yaptı. Yerel araştımalara ağırlık veren yazarın araştırma ve şiirleri, Sandıklı Yurt Sesi, Sandıklı Sesi, Sandıklı Yıldızı, Sandıklı Termal gazetelerinde yazı dizisi olarak yayımlandı. Şairlik yönü ağır basan yazar değişik antolojilerde de yer almıştır. Bunlardan bazıları şöyledir, Türkiye Ozanlar Antolojisi, Afyonkarahisarlı Halk Ozanları Antolojisi, Ozanlar Güldeste, Ozanlar Duygu Seli, Anonim Üç, Çam sakızı Çoban Armağanı. Sandıklı araştırmaları konusunda çeşitli komisyonlarda görev almıştır. Yayınlanmış Ortak çalışmaları: Yakamoz (Şiir) Geçmiş Zaman Olur ki Fotoğraflarla Sandıklı cilt.1 Geçmiş Zaman Olur ki Fotoğraflarla Sandıklı cilt.2 Gün Olur Asra Bedel Sandıklı Kilimleri Yazarın yayınlanmış diğer serleri ise şöyledir; -Elif (Şiir) -Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Tarihte Sandıklı -Sandıklı Folkorundan Damlalar Cilt.1 -Şifalı Frigyanın İncisi Hüdai Kaplıcaları -Oku Beni Yaz Beni / Şehitler Destanı -Yunus Emre Türbesi -Sandıklı Ulu Cami -Tarihi Sandıklı Hisarı -Hüdai Kaplıcaları -Akdağ Tabiat Parkı -Sandıklı Türbeleri ve Türbelerle ilgili Halk İnançları Cilt.1 -Dediler ki Vatan Sağolsun, Sandıklı'lı Şehitlerimiz. Araştırma çalışmaları devam eden yazar çeşitli bilimsel toplantılarda Sandıklı ile ilgili bildiriler sunmuştur. 2011 yılında yapılan Sandıklı Araştırmaları Sempozyumunda düzenleme kurulu üyeliğini de yapan yazar,“Sandıklı Türbeleri ve Halk Kültürüne Etkileri” isimli bir bildiri sunmuş olup sempozyum bildirileri Ege Üniversitesi tarafından aynı isimle kitaplaştırılmıştır. Yazarın hazırlığı tamamlanmış baskıya hazır eserleri ise şöyledir; -Geçmiş Zaman olur ki Fotoğraflarla Sandıklı Cilt.3 (Komisyon) -Şeyh Safa Hayatı ve Divanı -Sandıklı Türbeleri ve Türbelerle İlgili Halk İnançları Cilt.3 -Sandıklı Yöresinde Mani Söyleme Geleneği ve Sandıklı Halk Manileri -Sandıklı Efsaneleri -Sandıklı ve Çevresinde Masal Söyleme Geleneği ve Sandıklı Masalları -Sandıklı Folklorundan Damlalar-2 -Gurbette Yalnız bir Şair, Sandıklı'lı Fikri -Sandıklı'lı Şair ve Yazarlar Antolojisi -Sandıklı ve Çevresinde Eğlence Kültürü (Çocuk ve Yetişkin Oyunları) -Sandıklı ve Çevresinde Köy Odası Geleneği -Han Buyruğu (Şiir) -Zemheride Açan Çiğdem (Şiir) -Köyden Şehre Mektuplar (Şiir) -Sandıklı'da Sporun Dünü Bu günü -Kaybolan Değerlerimiz -Sandıklı Halkevi Kuruluş ve Faaliyetleri -Şiirlerle Sandıklı Antolojisi -Hikayeli Sandıklı Türküleri ve Yeni Türkü Derlemeleri Araştırması devam eden çalışmaları: -Sandıklı ve Çevresinde Halk Hekimliği ve uygulamaları -Tarih ve Folklor Açısından Kasaba ve Köylerimiz / -Sandıklı'da Kitabeli Yapılar ve Sandıklı Kitabeleri -Sandıklı ve Çevresinde Halk İnançları ve Uygulamaları -Meşhur Lakaplar ve Hikayeleri -Sandıklı Sözlüğü gibi araştırma çalışmaları devam etmektedir. Araştırmaya olan merakı ile ortaokul sıralarında Osmanlı Türkçesini öğrendi. Öğrenim hayatına ise Anadolu Üniversitesi Tarih Fakülte- sinde devam etmekte olan yazar halen Dinar Pancar Ekicileri Kooperatifi Sandıklı Satış Mağazasında görevli olup evli ve üç çocuk babasıdır.

Cevap Yazın

Doğrulama Sorusunu Cevaplayınız. * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Blue And Black WP Theme