SANDIKLI’NIN ADI NEREDEN GELİYOR?
01 Aralık 2012
17:41
6791 Kez Okundu

SANDIKLI’NIN ADI NEREDEN GELİYOR?

Dünya var olalıdan  bu  güne  yerleşim yerleri isimlerini doğa,coğrafi yapı,insan ve olaylardan almıştır. Özellikle Anadolu’da her yerleşim yerinin ismiyle ilgili bir hikayesi mutlaka vardır.İlçemiz ise isim konusunda oldukça zengindir. Bu zenginliğine ise topraklarında çok  sayıda  medeniyete ev sahipliği yapmasındandır. Sandıklı ismi nereden gelmektedir,niçin Sandıklı denilmektedir? Özetlemek gerekirse; Coğrafi bakımdan; Düz ova, ardı  dalgalı  dağ  arazisi  ile  çevrili, kısmen çukur bir sahada kurulduğundan  sandık  manzarası  gösteren bu kasabaya Sandıklı denilmiştir. Sandıklı  bir  tarafından  Kumalar  Dağ Silsilesi,diğer tarafI Akdağ, Ahır  Dağları  gibi  dağlarla etrafı  çevrilidir. Yani etrafı  sandık gibi kapalıdır.

Sandıklı,İç  Batı Anadolu’da kendi adıyla anılmakta olan (Sandıklı ovası) ova üzerinde kurulmuş bir yerleşim merkezidir.  Sandıklı’nın  kuzeyinde ve  doğusunda  Kumalar  Dağ  Silsilesi( 1650 m ) , Güneyinde  Akdağ (2495 m)  batısında,  Ahır  Dağları (1981m) bulunmaktadır. 3.Yüzyıla ait  Apemia (Dinar)  sikkelerinde bir gemi ve yazı bulunmakta  olup  geminin  adı  KİBATOS’ tur. Bu sikkelerden dolayı Apemia  Kibatos  denilmiştir. Bazı  araştırmacılar  ise  bu  geminin Nuh’un Gemisi  olduğu  konusunda  hem  fikir  olmuşlardır. Bugün Nuh isminde bir  kasabanın  olması da  dikkat çekicidir. Bu sebepledir ki; Kumalar Dağı  bölgesinin  yani, Sincanlı – Sandıklı – Dinar arasındaki ovanın Nuh tufanı ile bir ilişiği  olduğu  yada  o  soydan  gelenlerin burada yerleşmiş  oldukları  akla  gelmektedir. Dinar’dabulunan sikkelerden yola  çıkarak  şunları  söyleyebiliriz;  Sikkede bulunan geminin  adı  Kibatos’tur.  Kibatos  sandık  anlamına  gelmekte olup bu  sözcük  zamanla  türkçeleşerek  Sandıklı sözcüğü halini  almıştır.  Bu  sebepledir  ki;  Sandıklı  adı  Nuh’un  gemisini ifade eden Sandık sözcüğü ile bağdaşmaktadır. (1935-1936) yıllarında Sandıklı’nın Kusura Köyü civarında kazılar yapan ingiliz jeoloğları Etiler’e ait ki bu kazılara ait eserler Karahisarı Sahip iline (Afyonkarahisar) bağlı bulunan Sandıklı şehri eskiden Frikya adlı yerlerin güzel bir kasabası olup APAMİNA KİYOTOS namını taşıyan  eski  bir  şehrin yerinde  olduğu  rivayet edilmektedir ki  Kiyotos)Yunanca (Sandık) manasındadır.

O halde Agimina Kivatos tabiri “Aziz Mina’nın sandukası” manasına gelmektedir.   Bu itibarla o tarihi kadimde yani milattan önce 13. asırlarda kurulan Frikya’nın ülkeleri içinde ve azizler  diyarı  kurbinde bulunan bu kasabanın hali hazırındaki ismindede mücerevat  alanıyla  eski  manası mündemiçtir.Çünkü şehrin yakınında ve Afyonkarahisar şoşesi yakınında bir tepecik üzerinde Friklere ait bir sandukanın bulunmasınedeniyle bundan dolayı kasabaya Sandukalı yer  manasına gelen Sandıklı adı verildiği  zannedilmektedir. Şimdi  Afyonkarahisar  müzesindedir.  Eski  devirlerde  kutsal adını  taşıdığı   halde  Koçhisar ’ a  istihale eden  başka bir köy ile bu ismi karıştırmışlardır.  Yukarıdaki izaha göre eski zamanlarda bu kasabaya “Kiyotos” adı  verilmiştir. Hatta Hukemeyi  Yunaniden    Eflatun’un  ders şeriki  bulunan  ve  millattan  450  yıl  önce  edep  ve  ahlaka dair eser yazan bir zatın da adını taşımakta olduğu ve Ali SUAVİ (1294) tarafından da o eser,tercüme edilerek ona Kivotyas adının verildiği görülmüştür.

Tarihi  rivayetlere göre Etiler,Sandıklı’ya “Samuka“ derlermiş, o  dilde  bu  kelimenin  manası Sandık imiş. Sonradan İyonların istila devirlerinde  Samukada  mukaddes  Sandık manasına gelen Apamiya  Kiyotos  şeklini  almıştır. İlk  çağlarda  Sandıklı’ya  ApemeaSibote / Apamca Sibotus ismi verilmiştir.Selevküsler birinci Antiochus -Soter/Antiyohos Soter bu şehri annesinin adına MÖ-280-261 tarihleri arasında kurmuştur. Şöyle ki Büyük  İskender  sağlığında,generallerinden  biri  olan  Selevküsü,İran asil zadelerinden birininkızı ile  Apemea  ile  evlendirmiştir.  İskender’in  ölümünden sonra bilindiği  gibi Selevküs, idareyi ele alarak yakın şarkta Selevkoslar İmparatorluğu’nu kurmuştur. MÖ-280  tarihinde  Selevkosun öldürülmesi  ile  idare  yukarıdaki  evlilikten olan oğlu, birinci Antiyohos Soter’e  geçmiştir. Tarihçilere  göre  zayıf  karakterli olan bu şahıs, daima annesinin himayesine muhtaç  olmuştur.İmparatorluğu olan M.Ö.280-261 tarihleri  arasında annesine olansevgisine bir nişane olmak  üzere  Sandıklı’nın  bulunduğu  yerde  ve ya çok yakınında annesinin adını verdiği bu Apamia şehrini kurmuştur.     Burası  sonradan  Sibotus  yani  sandık  ismini  almıştır.  İkinci derecede şehirlerden sayılmış olan Sandıklı,o zamanlar il merkezi imiş.Bir çok defalar depremden harap olmuş ve yeniden yapılmıştır.

Selçukiler  zamanında  Germiyan  oğulları  Sandıklı’yı  ceyiz hediyesi olarak Yıldırım Beyazıd’a bağışlamışlardır. Diğer bir rivayete göre  Yıldırımdan  çok  önce  Germiyanoğulları  sülalesinden olup  Afyonkarahisarı’nda  oturan  Sahip  Oğulları  Sandıklı’da hüküm süren Bizans Beylerinin bir düğün davetine  kırk  deve  yüklü seksen sandık  hediye ( sandıkların  içersine  sakladıkları  seksen bahadır) ile  gelmişlerdir. Rivayetlere  göre  bu gün bakımsızlık ve ilgisizlikten  neredeyse  tamamen  yıkılmış bulunan sadece günümüzde yıkılmış bir duvar halinde  bulunan  şimdiki  hisar  kalıntısı o zamanlar Bizanslı’lara ait kale imiş. Bu bahadırlar düğünün en güzel  ve  tatlı  bir  deminde  gizlendikleri  sandıklardan fırlayarak  düğün yerini kanlı bir velveleye çevirmişlerdir, ve bu suretle sahip oğulları Sandıklı’yı savaşla geri almışlar ve burasını Bizans tahakkümünden kurtarmışlardır.

Selçukilerden  Emir  Süleymanın kardeşi Devlethan idaresinde buralarını  istila  eden  ordunun  komutanlarından  Emir   Sanduk, miladi; 1078 yılları civarında fethetmiştir.Emir Sanduk  Sandıklı’yı çok harap görmüş kendi ismine de uygun  olan bu  şehri  yeniden yapılmış gibi imar ettirerek Sanduk şehri ismini vermiştir. Sandıklı bu tarihten sonra Apamca Sibotos ismi yerine Sanduk şehri ve daha sonra da Sandıklı ismi ile anılmaya başlamıştır.  Anadolu  beylikleri  döneminde  Germiyan  Sultanı Umurbeyin oğlu Yakup bey tarafından bir höyük olan bu gün Hisar dediğimiz höyük üzerine bir kale inşaettirilerek Sandıklı’ya önem verilmiştir.  Yukarıda adı  geçen  bu  kalenin  tarihi kitabesi bugün Çavuş çeşmesinin yan dikmelerinde yer almaktadır.   Dünya  çapına  ünü  yayılmış  olan  büyük  Türk gezgini Evliya Çelebi’nin  Sandıklı’yı vasf ederken eserinin vechi  teslimiyesi sadetinde  “Bu  Sandıklı  kazası, sandık  dolusu  mallı ve mahsulatlı kazadır.” demesinden daha münasip olsa gerektir. Zira  bu  kasabadan  daha  fazla  mallı  ve mahsulatlı olan yerlere Sandıklı denilmemiştir.

Kaynak.Ali Osman KARAKUŞ, Cumhuyriyet Öncesi ve  Sonrası Tarihte Sandıklı, S.8-11 Malatya 2008

Ali Osman Karakuş hakkında:
Ali Osman KARAKUŞ 1977 yılı kışında Sandıklı'da doğdu. İlkokulu Bekteş Köyünde, Liseyi ise Sandıklı Lisesinde okudu. Yayın hayatına şiirle ilkokul sıralarında başladı. Şiirlerinde Ozan Çulsuz mahlasını kullanmaktadır. Türk Yurdu, Türk Yurtları, Türk Edebiyatı, Yesevi, Sevgi Yolu, Gülpınar,Ozanca,Beldemiz Afyon,Dört Mevsim Sandıklı, Pankobirlik gibi dergilerde şiir ve araştırma yazıları yayınlandı. Bunun yanı sıra uzun yıllar çeşitli yerel radyolarda sunuculuk ve kültürel proğram yapımcılığı yaptı. Yerel araştımalara ağırlık veren yazarın araştırma ve şiirleri, Sandıklı Yurt Sesi, Sandıklı Sesi, Sandıklı Yıldızı, Sandıklı Termal gazetelerinde yazı dizisi olarak yayımlandı. Şairlik yönü ağır basan yazar değişik antolojilerde de yer almıştır. Bunlardan bazıları şöyledir, Türkiye Ozanlar Antolojisi, Afyonkarahisarlı Halk Ozanları Antolojisi, Ozanlar Güldeste, Ozanlar Duygu Seli, Anonim Üç, Çam sakızı Çoban Armağanı. Sandıklı araştırmaları konusunda çeşitli komisyonlarda görev almıştır. Yayınlanmış Ortak çalışmaları: Yakamoz (Şiir) Geçmiş Zaman Olur ki Fotoğraflarla Sandıklı cilt.1 Geçmiş Zaman Olur ki Fotoğraflarla Sandıklı cilt.2 Gün Olur Asra Bedel Sandıklı Kilimleri Yazarın yayınlanmış diğer serleri ise şöyledir; -Elif (Şiir) -Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Tarihte Sandıklı -Sandıklı Folkorundan Damlalar Cilt.1 -Şifalı Frigyanın İncisi Hüdai Kaplıcaları -Oku Beni Yaz Beni / Şehitler Destanı -Yunus Emre Türbesi -Sandıklı Ulu Cami -Tarihi Sandıklı Hisarı -Hüdai Kaplıcaları -Akdağ Tabiat Parkı -Sandıklı Türbeleri ve Türbelerle ilgili Halk İnançları Cilt.1 -Dediler ki Vatan Sağolsun, Sandıklı'lı Şehitlerimiz. Araştırma çalışmaları devam eden yazar çeşitli bilimsel toplantılarda Sandıklı ile ilgili bildiriler sunmuştur. 2011 yılında yapılan Sandıklı Araştırmaları Sempozyumunda düzenleme kurulu üyeliğini de yapan yazar,“Sandıklı Türbeleri ve Halk Kültürüne Etkileri” isimli bir bildiri sunmuş olup sempozyum bildirileri Ege Üniversitesi tarafından aynı isimle kitaplaştırılmıştır. Yazarın hazırlığı tamamlanmış baskıya hazır eserleri ise şöyledir; -Geçmiş Zaman olur ki Fotoğraflarla Sandıklı Cilt.3 (Komisyon) -Şeyh Safa Hayatı ve Divanı -Sandıklı Türbeleri ve Türbelerle İlgili Halk İnançları Cilt.3 -Sandıklı Yöresinde Mani Söyleme Geleneği ve Sandıklı Halk Manileri -Sandıklı Efsaneleri -Sandıklı ve Çevresinde Masal Söyleme Geleneği ve Sandıklı Masalları -Sandıklı Folklorundan Damlalar-2 -Gurbette Yalnız bir Şair, Sandıklı'lı Fikri -Sandıklı'lı Şair ve Yazarlar Antolojisi -Sandıklı ve Çevresinde Eğlence Kültürü (Çocuk ve Yetişkin Oyunları) -Sandıklı ve Çevresinde Köy Odası Geleneği -Han Buyruğu (Şiir) -Zemheride Açan Çiğdem (Şiir) -Köyden Şehre Mektuplar (Şiir) -Sandıklı'da Sporun Dünü Bu günü -Kaybolan Değerlerimiz -Sandıklı Halkevi Kuruluş ve Faaliyetleri -Şiirlerle Sandıklı Antolojisi -Hikayeli Sandıklı Türküleri ve Yeni Türkü Derlemeleri Araştırması devam eden çalışmaları: -Sandıklı ve Çevresinde Halk Hekimliği ve uygulamaları -Tarih ve Folklor Açısından Kasaba ve Köylerimiz / -Sandıklı'da Kitabeli Yapılar ve Sandıklı Kitabeleri -Sandıklı ve Çevresinde Halk İnançları ve Uygulamaları -Meşhur Lakaplar ve Hikayeleri -Sandıklı Sözlüğü gibi araştırma çalışmaları devam etmektedir. Araştırmaya olan merakı ile ortaokul sıralarında Osmanlı Türkçesini öğrendi. Öğrenim hayatına ise Anadolu Üniversitesi Tarih Fakülte- sinde devam etmekte olan yazar halen Dinar Pancar Ekicileri Kooperatifi Sandıklı Satış Mağazasında görevli olup evli ve üç çocuk babasıdır.

Cevap Yazın

Doğrulama Sorusunu Cevaplayınız. * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Blue And Black WP Theme
İstanbul escort