SANDIKLIDA DEĞİRMEN VAKIFLARI
20 Kasım 2013
10:36
2075 Kez Okundu

Sandıklı Vakıfları ile ilgili olarak daha önce bu internet sayfasında geniş bir bilgi vermiştim. Bu bölümde ilçemizde bulunan değirmen vakfiyeleri üzerinde duracağım. Eskiden Sandıklı çevresindeki dağlarımızda 15 kadar su değirmenleri vardı. Öküz arabası, atlarla, eşeklerle kimi de sırtında yarım çuval buğdayı ile değirmene gelirlerdi. Bir yıldır ekip biçtiği buğdayını un yapacak ve bir yıl boyunca bunu yiyecek. O kadar çok insan gelirdi ki bu değirmenlere, sıraya girilirdi. Kimi bir gün, kimi iki gün, kimi üç gün beklerdi. Bekleyenler arasında değirmen muhabbetleri-dostluklar kurulurdu. Bazıları yatak yorgan getirir, yatarlardı. Değirmen çevresinde kültür etkileşimleri olurdu. Değirmenler halkın önemli bir ihtiyacını görürdü. Değirmen sahipleri çevrede hatırı sayılı kişiler olarak hüsn-ü kabul görür, bilenler tarafından halen hayırla yâd edilirler. Çünkü yediği ekmekte değirmencinin de emeğini, hakkını bilirler.

İlçemiz etrafında önemli dağlar vardır. Bu dağlar Kumalar, Akdağ, Ahur Dağları ve Burgaz Dağlarıdır. Bu dağlarda önemli suyun hareket enerjisinden faydanılarak değirmenler yapılmıştır. Değirmen sahipleri veya varisleri bu değirmenleri kendileri kullandıkları gibi bazıları da değişik hizmetlere vakfetmişlerdir. Bu vakfiyeler usul ve yöntemine uygun olarak resmi belge ile tarihte yerini almışlardır. H.1242 M.1828 yılına ait Osmanlı arşivleri vakfiye kayıtlarını orijinali ve transkripsiyon (çeviri yazı) ile sizlere sunuyorum. Daha önce bu sitede Başağaç Köyü’nde bulunan değirmenlerle ilgili bir soruşturma belgesini Osmanlıcası ile sundum.

Bu vakıf değirmenlerden en dikkate çekenlerden birisi ise; Akçadere Köyü’ndeki Fidan Hatun’a aittir. Fidan Hatun değirmen gelirlerini, Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere’deki fakirlere gönderilmesi için vakfetmiştir. Yine Çay Mahallesi’ndeki bir odaya gelen gidenlerin ihtiyacı için tahsis edilen değirmen, Muradin Camii ile Ulu Camii ihtiyaçlarına verilen ilk adı Ekdir daha sonraki adı Karacaören Köyü ‘ndeki Çatal Hacı Musa Değirmeni, yerini bilemediğimiz Cuma Mahallesindeki Hacı Ömer Ağa Camisi’ne Kızık Köyü’ndeki bir değirmenin yarım hissesinin tahsis edilmesi önemli belgeler arasındadır. Değirmenlerin bu gelirleri ile caminin mum ve yağ ile aydınlatma, ısınma, çatı ve bakım işleri, dini günlerde camiyi tütsüleme, cami imamına, hatibine, müezzinine ayrı ayrı ödemeler, okul öğretmenlerine değişik ödenekler açıkça görülmektedir. 1.Sandıklı Araştırmaları Sempozyumunda sunduğum bildiride bu konuda çok geniş bilgi verdim. Söz konusu bildirilerin yer aldığı 730 sayfalık kitap Sandıklı Belediyesi tarafından halka takdim edilmektedir.

Sanayileşme ile birlikte su değirmenleri tarihe karıştı. Su ile gelen kültür kayboldu. Şimdi bu vakıf anlayışı ile altı yüz sene ayakta kalarak üç kıtaya hükmeden, insanlara hizmet mefkûresini yaşatan ecdadımızın hayat ufkunu daha iyi anlıyoruz.

degirmen

Transkripsiyon: Vakfı-ı Oda-i Hacı Ömer oğlu Hacı Halil der-mahalle-i Çay deruhte-i mütevelli Mustafa bin Mehmet ile devriye olunan muhasebesidir.

 Nukud-u mal-i mevkuf: 5000 Bir bab âsiyâbda hisse-i yevmi 1/14. Neması:750. Hınta: 4-48=192 guruş.

Gelir yekûnu 942–060 Harç muhasebesi=882 guruş harcama

Âsiyâb: Su değirmen, Hınta: Buğday)

degirmen1

Pek çok resmi belge vardır. Bunların Türkçelerini veriyorum:

Transkripsiyon: Vakfı-ı âsiyâb-ı Fidan Hatun der karye-i Akçabedrik tabi-i Sandıklı deruhte-i mütevellisi Mustafa bin Abdullah ile devriye olunan muhasebesidir. İcare-i nısfı-ı âsiyâb Hınta:120 Baha:460-010 Mekke-i Mükerreme ve Medine-i Münevvere fukaralarına meşrut olan minha =450–022 Harç Muhasebesi= 428 guruş

Transkripsiyon: Vakfı-ı Camii Hacı Ömer Ağa der mahalle-i Cuma deruhte-i mütevelli El-Hac Ali bin Mustafa ile rü’yet olunan muhasebesidir. İcar-ı nısfı âsiyâb der-karye-i Kızık 40–40. 80–140 200*-030=170-*010=160. Hınta: 40 Şair:40 *İmam Efendi ve muallim mübeyyen vazifesi ve çorak baha* Harç masarifi (Çorak: çatıya atılan geren gibi sızdırmaz toprak. Şair: Arpa)

Transkripsiyon: Vakfı-ı âsiyâb-ı Çatal Hacı Musa ve karye-i Ekdir deruhte-i mütevelli Musa bin Mehmet ile rü’yet olunan muhasebesidir. İcare-i âsiyâb: Hınta çeki 180. Baha 160–064*=436-*026=410 *Camii-i Kebir ve Nureddin Mescidine mum-u baha *Harç muhasebesi. Not: Bu değirmen Karacaören Köyü üzerinde olup şimdi tarihten silinmiştir.

 

Sandıklı’da bulunan diğer çeşme, han, köprü, değirmen, oda… gibi vakfiyelerin tüm belgelerini ve anlatımlarını basıma hazır ayrı ayrı hazırladığım “Belgelerde Sandıklı Çeşme ve Diğer Vakfiyeleri”  isimli kitap çalışmamızda bulabilirsiniz.

degirmen2

 

FOTOĞRAF: Çevremizde su değirmeni kalmadığı için örnek olarak internet sitesinden alınmıştır.

NOT: Bu yazı 21. Mart. 2010 tarihinde bu sitede yayınlanmıştı. Sitede meydana gelen teknik arızdan dolayı kaybolan söz konusu yazı takviye edilerek tekrar verilmiştir.

20.11.2013

Hüseyin HÜSREVOĞLU

Emekli Öğrt. Araştırmacı-Yazar

Hüseyin HÜSREVOĞLU hakkında:
"SANDIKLIDA DEĞİRMEN VAKIFLARI" yazısına 1 yorum yapılmış
  1.  
    nazmi karakurt

    hocam eline diline yüregine saglık tarih yazıları hele bunlar kendi çevremize aitse çok hoşlanıyor ve destekleyorum not. neyazıkki ekinhisardan bir şey çıkmıyor selamlar

    Nazmi KARAKURT

Cevap Yazın

Doğrulama Sorusunu Cevaplayınız. * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

sikiş
Blue And Black WP Theme